در سال‌های اخیر، آموزش آنلاین برای بسیاری از دخترانی که به هر دلیل از ادامه تحصیل حضوری بازمانده‌اند، به یکی از معدود مسیرهای امیدبخش برای یادگیری، کسب مهارت و ساختن آینده تبدیل شده است. 
صنف های مجازی، دوره‌های آموزشی از راه دور و برنامه‌هایی که وعده ارائه گواهی معتبر می‌دهند، در ظاهر می‌توانند فرصتی ارزشمند باشند؛ اما همین نیاز و امید، در مواردی به بستری برای سوءاستفاده افراد سودجو تبدیل شده است. برخی اشخاص با ارسال پیام‌های مستقیم به دختران، خود را نماینده یک مؤسسه آموزشی، دانشگاه، سازمان یا برنامه بین‌المللی معرفی می‌کنند، وعده تحصیل آنلاین و دریافت سرتیفیکت معتبر می‌دهند و پس از جلب اعتماد، از آنان درخواست پرداخت پول می‌کنند. در مرحله بعد، زمانی که وجه پرداخت شد، ارتباط قطع می‌شود و شماره یا حساب فرد قربانی مسدود می‌گردد.

این پدیده را نمی‌توان صرفاً یک کلاهبرداری مالی ساده دانست؛ زیرا در پشت آن، ترکیبی از نیاز آموزشی، اعتماد، کمبود اطلاعات و سوءاستفاده از امید انسان‌ها قرار دارد. دختری که از ادامه تحصیل بازمانده است، ممکن است هر پیامی درباره یک فرصت آموزشی را با حساسیت بیشتری دنبال کند. برای او، چنین پیامی فقط یک تبلیغ تجاری نیست؛ ممکن است نشانه‌ای از باز شدن دوباره دری به سوی آموزش، استقلال و آینده‌ای بهتر باشد. کلاهبردار دقیقاً از همین نقطه آسیب‌پذیر استفاده می‌کند.

روش این نوع فریب معمولاً مرحله‌ به‌ مرحله شکل می‌گیرد. فرد ابتدا با ادبیاتی رسمی و امیدوارکننده تماس می‌گیرد. ممکن است از اصطلاحاتی مانند «بورسیه»، «دوره بین‌المللی»، «سرتیفیکت معتبر»، «مدرک قابل استفاده برای دانشگاه یا کار» یا «ثبت‌نام محدود» استفاده شود. گاهی نیز تصویر لوگوی دانشگاه‌ها، مؤسسات آموزشی یا سازمان‌ های شناخته‌ شده در پروفایل یا پیام‌ها قرار داده می‌شود تا ظاهر ارتباط رسمی‌تر به نظر برسد. در برخی موارد حتی ممکن است فایل‌ هایی مانند نمونه سرتیفیکت، کارت شناسایی جعلی یا نامه پذیرش ساختگی برای افزایش اعتماد ارسال شود.

یکی از مهم‌ترین ابزارهای این افراد، ایجاد احساس فوریت است. به جای آنکه به مخاطب فرصت کافی برای بررسی اطلاعات داده شود، ممکن است گفته شود که «ثبت‌نام فقط امروز امکان‌پذیر است»، «ظرفیت در حال تکمیل شدن است» یا «اگر همین حالا هزینه را پرداخت نکنید، فرصت از دست می‌رود». چنین جملاتی از نظر روان‌شناختی فرد را به تصمیم‌گیری سریع سوق می‌دهد و فرصت تحقیق و پرس‌وجو را کاهش می‌دهد. در حالی که یک برنامه آموزشی معتبر معمولاً باید بتواند اطلاعات خود را به شکل شفاف ارائه کند و متقاضی را برای بررسی اعتبار دوره تحت فشار قرار ندهد.

موضوع مهم دیگر، وعده «سرتیفیکت معتبر» است. واژه معتبر برای بسیاری از افراد معنای مشخصی ندارد و همین ابهام می‌تواند زمینه سوءاستفاده ایجاد کند. هر گواهی‌ای که روی آن نام یک مؤسسه، مهر، امضا یا طراحی رسمی وجود داشته باشد، الزاماً یک مدرک آموزشی معتبر محسوب نمی‌شود. اعتبار یک گواهی به صادرکننده، وضعیت حقوقی و آموزشی آن نهاد، محتوای دوره، شیوه ارزیابی، امکان تأیید گواهی و جایگاه آن در نظام آموزشی یا حرفه‌ای مربوط است. بنابراین پیش از پرداخت پول باید مشخص شود که دقیقاً چه نهادی گواهی را صادر می‌کند و شخص دریافت‌کننده چگونه می‌تواند اصالت آن را در آینده بررسی کند.

در این میان، پرداخت پول نقطه‌ای است که بسیاری از قربانیان پس از آن با واقعیت مواجه می‌شوند. ممکن است پس از انتقال وجه، فرد دریافت‌کننده ابتدا چند ساعت یا چند روز سکوت کند و سپس شماره تلفن یا حساب کاربری را مسدود کند. گاهی نیز ممکن است پیام‌هایی مانند «پرداخت شما تأیید شد» ارسال شود و پس از آن هیچ دوره، حساب کاربری، لینک آموزشی یا مدرکی در اختیار فرد قرار نگیرد. در این مرحله، قربانی نه‌تنها پول خود را از دست داده، بلکه ممکن است اطلاعات شخصی، شماره تلفن، تصویر مدارک هویتی یا سایر اطلاعات حساس خود را نیز در اختیار فرد ناشناس گذاشته باشد.

زیان این اتفاق تنها اقتصادی نیست. برای دختری که مدت‌ها منتظر فرصتی برای ادامه یادگیری بوده، تجربه فریب خوردن می‌تواند با احساس شرمندگی، ناامیدی، بی‌اعتمادی و حتی سرزنش خود همراه شود. ممکن است فرد قربانی تصور کند که به دلیل ساده‌لوحی یا ناآگاهی فریب خورده است و از مطرح کردن موضوع با خانواده یا دوستان خودداری کند. این سکوت به سود کلاهبردار تمام می‌شود، زیرا باعث می‌شود موارد مشابه کمتر گزارش شوند و افراد دیگر نیز در معرض همان روش قرار بگیرند.

در واقع، یکی از مشکلات اساسی چنین کلاهبرداری‌هایی این است که قربانی اغلب خودش را مقصر می‌داند، در حالی که مسئولیت فریب بر عهده کسی است که عامدانه اطلاعات نادرست ارائه کرده و از اعتماد دیگری سوءاستفاده کرده است. البته افزایش آگاهی و احتیاط می‌تواند احتمال قربانی شدن را کاهش دهد، اما آگاهی نداشتن از یک شیوه کلاهبرداری به معنای مسئول بودن قربانی نیست.

برای کاهش این خطر، نخستین اصل این است که هیچ‌گاه صرفاً بر اساس پیام خصوصی و ادعای یک فرد، برای یک دوره آموزشی پول پرداخت نشود. نام مؤسسه باید مستقل از اطلاعاتی که فرستنده ارائه می‌کند بررسی شود. بهتر است وب‌سایت رسمی، آدرس، ایمیل سازمانی، اطلاعات تماس و مشخصات دوره از یک منبع مستقل پیدا شود. اگر فقط یک شماره واتساپ یا تلگرام برای ثبت‌نام وجود دارد و هیچ مسیر رسمی دیگری برای ارتباط با مؤسسه وجود ندارد، باید با احتیاط بسیار بیشتری برخورد کرد.
همچنان باید درباره نحوه پرداخت حساس بود. درخواست انتقال پول به حساب شخصی، حساب پول ناشناس یا شماره‌ای که به نام مؤسسه نیست، می‌تواند یک علامت هشدار جدی باشد. پیش از پرداخت باید پرسید رسید رسمی چگونه صادر می‌شود، سیاست بازپرداخت چیست، نام قانونی دریافت‌کننده پول چیست و در صورت بروز مشکل از چه راهی می‌توان پیگیری کرد. اگر فرد از پاسخ دادن به این پرسش‌ها طفره می‌رود یا مخاطب را به دلیل پرسیدن سؤال متهم می‌کند، بهتر است فرآیند پرداخت متوقف شود.

نشانه هشدار دیگر، وعده‌های بیش از حد جذاب است. دوره‌ای که بدون هیچ شرایط مشخصی وعده «مدرک بین‌المللی»، «تضمین شغل»، «پذیرش دانشگاه» یا «گواهی مورد قبول همه کشورها» می‌دهد، نیازمند بررسی جدی است. اعتبار آموزشی را نمی‌توان تنها با چند عبارت تبلیغاتی اثبات کرد. یک فرصت واقعی باید درباره شرایط پذیرش، مدت دوره، استاد یا برگزارکننده، محتوای آموزشی، شیوه ارزیابی، هزینه‌ها و نحوه صدور گواهی اطلاعات روشن ارائه کند.

آگاهی‌رسانی در این زمینه باید از خود دختران فراتر برود و خانواده‌ها، دوستان، معلمان، فعالان آموزشی و جوامع محلی را نیز دربرگیرد. ایجاد فرهنگ پرسیدن و بررسی کردن می‌تواند نقش مهمی داشته باشد. اگر فردی پیش از پرداخت هزینه، پیام را با شخص دیگری در میان بگذارد و اطلاعات ارائه‌شده را از یک منبع مستقل بررسی کند، احتمال گرفتار شدن در دام فریب کاهش پیدا می‌کند.

در نهایت، مسئله آموزش آنلاین را نباید با کلاهبرداری‌های موجود در این حوزه یکی دانست. آموزش از راه دور می‌تواند ابزار مهمی برای دسترسی به دانش و مهارت باشد، اما ارزش واقعی آن زمانی مشخص می‌شود که پشت یک دوره، نهاد یا فرد آموزشی قابل شناسایی، برنامه روشن، فرآیند آموزشی واقعی و سازوکار قابل بررسی برای صدور گواهی وجود داشته باشد. در مقابل، جایی که تمام فرآیند به یک پیام خصوصی، وعده‌ای بزرگ، درخواست فوری پول و سپس ناپدید شدن فرد محدود می‌شود، موضوع بیشتر به یک الگوی فریب شباهت دارد تا یک فرصت آموزشی.

دخترانی که از تحصیل بازمانده‌ اند، بیش از هر چیز به فرصت‌ های واقعی، شفاف و قابل اعتماد برای یادگیری نیاز دارند. سوءاستفاده از این نیاز نه‌تنها باعث از دست رفتن پول می‌شود، بلکه می‌تواند اعتماد فرد به فرصت‌های آموزشی واقعی را نیز از بین ببرد. مقابله با چنین پدیده‌ای تنها با هشدار دادن درباره «کلاهبرداری» ممکن نیست؛ بلکه باید سواد دیجیتال، مهارت بررسی منابع، شناخت اعتبار مؤسسات آموزشی و توانایی تشخیص وعده‌های غیرواقعی را تقویت کرد. هرچه افراد پیش از پرداخت پول بیشتر سؤال بپرسند و اطلاعات را از مسیرهای مستقل بررسی کنند، فضای فعالیت برای کسانی که از امید به تحصیل برای فریب دیگران استفاده می‌کنند، محدودتر خواهد شد.